| Dépi nanni-nannan, ni moun ka matjé
fab an kréyol ek nou pé di ki sé kanman litérè
a ki trapé plis siksé jik jòdi-jou. Sé
pa koté Moris ek La Rénion, épi dé matjè
blan kréyol kon F. Chrestien (1820) ek L. Héry (1828),
ki lanmod-tala tijé. Atè sé péyi kréyolopal
l'Anmérik la, sé an Bétjé matinitjé,
François Marbot, ki batjé adan sa primié douvan
épi an liv yo ka kriyé « Les Bambous. Fables
de La Fontaine travesties en patois créole par un vieux commandeur
». Apré'y, nou ka jwenn Gwadloupéyen kontel
P. Baudot (1860), Guiyanè kontel A. de Saint-Quentin (1874)
oben Ayisien kontel G. Sylvain (1905). Pannan tout xxè siek-la,
moun kontinié matjé bon enpé fab atravè
bannzil kréyol la.
Sé an lanné 1846, kivédi anni
dé lanné avan labolision ladjoukann, François
Marbot, ki té an fonksionnè Lamarin (é pa an
plantè kann), pibliyé liv-li a. Tit liv-la za ka montré
nou ki chimen i té lé pwan ek, lè nou ka fè
tan jété an zié anlè moral sé
fab-la, nou ka konpwann lamenm : Marbot té ka défann
kou koupé lod djoukanniè a. Men abo larel-lidé'y
té kon sa, nou pé di ki i mété an brik
adan konstriksion gran masonn litérati kréyolopal
la. I pèmet lang-lan sòti adan pawol palé pou
batjé adan pawol matjé ek, abo i pa té ka rikonnet
kréyol kon an vré lang men kon an « patwa »,
liv-li a ba lang-lan an fos, an balan i pa té janmen ni avan.
Nou pé pa di Les Bambous sé an metpies-liv
kon Fab Konpè Zikak éti Gilbert Gratiant, an Milat
matinitjé, mété déwò nan lanné
1958, kivédi pres yon siek pli ta, men liv Marbot a ka chayé
anlo endik ba nou asou léta lang kréyol-la nan mitan
xixè siek-la ek sa krey-sosial bétjé a té
ni nan lespri'y an lépok-tala. Sé pou sa yo viré
édité'y senk fwa ek adan dènié édision-tala,
nou ka ba zot teks-la adan dé model lékriti diféran
: ta Marbot a ek nouvo grafi gerec-f la. Nou fè an tradiksion
nef tou davwè ta Michel Thaly a, adan édision 1976,
la té ni anlo lérè ki grav andidan'y.
|
320 pages - format 17 x 24 cm, couverture quadri pelliculée,
broché dos carré cousu fil textile.
145 ISBN : 2-84450-145-1, Ibis Rouge Editions, 97351 Matoury (Guyane),
© 2002
Prix : € 22 Euros |
L'auteur
François Marbot, ki fet lè 29 mé
1817 atè Foyal (ansien non Fodfwans), té yich an Bétjé-Fwans
ki té enstalé kò'y Matinik nan koumansman xixèsiek-la.
An lanné 1829, Marbot ka antré adan ladministrasion
Lamarin kon papa'y menm ek i ka sèvi Matinik, Gwadloup ek
Guiyàn pannan pliziè lanné. An 1863, i ka trapé
an pos ki pòtalan toubannman : owdonatè La Rénion
ki sé pres an pos gouvènè. Men lanmò
ka baré'y twa lanné apré, lè 31 oktob
1866 La Rénion éti i téré. Sé
lè i té Matinik, an 1846, kivédi dé
lanné avan labolision ladjoukann, i pibliyé sel liv-li,
Les Bambous. Fables de La Fontaine travesties en patois créole
par un vieux commandeur, ki trapé anpil siksé ek ki
yo ka viré édité jik jòdi-jou. |
| |
| IBIS ROUGE EDITIONS
http://www.ibisrouge.fr
Guadeloupe - Guyane - Martinique - Paris -
Réunion |